ต้นตะลุมพุก (พุดระฆังเงิน, มะคังขาว) ไม้ไทย

ตะลุมพุก (พุดระฆังเงิน) มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Tamilnadia uliginosa (Retz.) Tirveng. & Sastre วงศ์ดอกพุด Rubiaceae ไม้ดอกหอมไทย

"ตะลุมพุก" หรือชื่อในตลาดต้นไม้ เรียกกันว่า "พุดระฆังเงิน" ยังมีชื่ออื่นอีกหลายชื่อ เช่น มะข้าว หมอกน้ำข้าว (ภาคเหนือ), มะคัง (อุตรดิตถ์), กระลำพุก ตะลุมพุก ลุมพุก มะคังขาว (ภาคกลาง, ภาคตะวันตก), ลุมพุก บักลุมพุก หมากลุมพุก (อีสาน), บักดูก (ศรีสะเกษ), เงี่ยงดุก (มหาสารคาม), หนามลุมพุก (ร้อยเอ็ด)

ตะลุมพุก (พุดระฆังเงิน) ไม้ดอกหอมของไทย ดอกสีขาวสวยงาม มีกลิ่นหอมอ่อน

ตะลุมพุก (พุดระฆังเงิน) มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Tamilnadia uliginosa (Retz.) Tirveng. & Sastre วงศ์ดอกพุด Rubiaceae เป็นพรรณไม้พื้นเมืองของไทย มีดอกสีขาวสวยงาม คล้ายดอกพุด ดอกมีกลิ่นหอม นอกจากนิยมปลูกเป็นไม้ประดับ จัดสวนแล้ว บางคนก็นิยมเก็บดอกไปบูชาพระ

นอกจากนี้ ยังมีการใช้ประโยชน์จากตะลุมพุก โดยนำไปใช้เป็นอาหาร ยอดอ่อน รสขมอมฝาด เป็นผักสด จิ้มน้ำพริก ปลาแดกบอง ปิ้งปลา ผลสุก รสหวานปนฝาด กินเป็นผลไม้ แต่กินมากอาจเบื่อเมา ผลอ่อน รสมันฝาด สับเป็นชิ้นเล็กๆ กินแกล้มปลาแดกบอง ปิ้งปลา หรือตำส้มใส่มะเขื่อขื่น เป็นต้น

มีสรรพคุณทางด้านสมุนไพร ยอดอ่อน กินแก้อาการท้องร่วง ท้องเสีย ใช้เปลือกและราก ต้มน้ำดื่มแก้ปวดเมื่อย เปลือกและแก่น ต้มน้ำดื่มเป็นยาบำรุงแม่ลูกอ่อน ใช้ราก ต้มน้ำดื่มรักษาโรคกระเพาะ ใช้ราก ฝนทารักษาอาการปวดคางทูม แต่ต้องทาแก้มฝั่งตรงข้ามที่เป็นคางทูม หรือทาแก้อาการปวดนมของแม่ลูกอ่อน ให้ทาด้านที่ไม่ปวดนม

ต้นตะลุมพุก มีแก่นไม้ ที่มีเนื้อแข็งและหนัก จึงนิยมนำไปทำสากตำข้าว และยังมีความเชื่อกันว่า ใช้กิ่งตะลุมพุก นำมาปลุกเสกทำเครื่องราง แล้วผูกคอวัว-ควาย แก้ตาอักเสบในวัว-ควายได้

ตะลุมพุก มีถิ่นอาศัย ขึ้นในที่โล่งแจ้งของพื้นที่ราบน้ำท่วมถึง หรือในเขตพื้นที่ดอน บริเวณที่มีน้ำท่วมขังชื้นแฉะในฤดูฝน พบทั้งในป่าผลัดใบ ป่าบุ่งป่าทาม และตามทุ่งนา ที่ความสูงจากระดับน้ำทะเลไม่เกิน 800 ม. ผลัดใบช่วงเดือนมกราคม ออกดอกและติดผลเกือบตลอดทั้งปี กระจายพันธุ์ พบได้ง่าย ทั่วประเทศ ต่างประเทศพบในเขตร้อนของภูมิภาคเอเชียใต้ เมียนมาร์ ลาว กัมพูชา และเวียดนาม

ตะลุมพุก (พุดระฆังเงิน) ไม้ดอกหอมของไทย ดอกสีขาวสวยงาม มีกลิ่นหอมอ่อน

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ของตะลุมพุก

ต้นตะลุมพุก มีลักษณะเป็นไม้พุ่มหรือไม้ต้น มีความสูงประมาณ 4-10 ม. ต้นอายุน้อยเปลือกเรียบ เมื่อแก่จะแตกเป็นสะเก็ด ปลายกิ่งโน้มลงมีเนื้อไม้อ่อนและยืดหยุ่น มีหนามแหลมคมที่ซอกใบ ออกเป็นคู่ ยาว 1-2 ซม. กิ่งแก่หนามจะโตขึ้นเป็นกิ่งย่อย ยาว 2-10 ซม. ตามกิ่งอ่อน ใบ และดอกเกลี้ยง กิ่งอ่อนเป็นสี่เหลี่ยม

ใบเดี่ยว เรียงตรงข้ามและเป็นกระจุกที่ปลายกิ่งย่อย รูปไข่กลับ-ใบหอกกลับ ยาว 8-17 ซม. ปลายใบแหลม-มน โคนใบสอบ ผิวใบด้านบนมันเงา มีเส้นแขนงใบข้างละ 5-7 เส้น ก้านใบยาว 0.5-1 ซม.

ดอกตะลุมพุก ออกดอกเป็นดอกเดี่ยว ออกที่ปลายกิ่ง ดอกคว่ำลง กลีบเลี้ยงและฐานรองดอกรูประฆัง ยาว 1 ซม. สีเขียว กลีบดอกสีขาว โคนกลีบสีเขียว มี 5-6 กลีบ รูปกลม ปลายกลม โคนซ้อนและเชื่อมติดกัน กลีบดอกบานแผ่ออกเกือบจะแนวระนาบ กว้าง 3-5 ซม. มีกลิ่นหอม อับเรณูรูปแถบ ยาว 1 ซม. ติดที่โคนกลีบ และบิดเล็กน้อย ก้านดอกยาว 1.5-3 ซม.

ผลตะลุมพุก มีลักษณะเป็นผลทรงรี-ไข่ กว้าง 3-5 ซม. ยาว 4-6 ซม. ผิวเกลี้ยง เมื่อสุกสีเหลือง มีเมล็ดจำนวนมาก

การขยายพันธุ์ตะลุมพุก สามารถขยายพันธุ์ด้วยวิธีการเพาะเมล็ด โดยเก็บผลสุกที่หล่นตามโคนต้น มาล้างเมล็ดมาเพาะก็สามารถงอกได้ง่าย

สกุล Tamilnadia Tirveng. & Sastre มีเพียงชนิดเดียว ชื่อสกุลตั้งตามชื่อรัฐ Tamil Nadu ในอินเดีย

Synonyms

  • Catunaregam uliginosa (Retz.) Sivar.
  • Gardenia pomifera Wall.
  • Gardenia uliginosa Retz.
  • Posoqueria uliginosa (Retz.) Roxb.
  • Randia uliginosa (Retz.) Poir.
  • Solena uliginosa (Retz.) D.Dietr.
  • Xeromphis uliginosa (Retz.) Maheshw.

หาซื้อต้นไม้ออนไลน์ ซื้อที่ไหนได้บ้าง ..?

ปัจจุบันการหาซื้อต้นไม้ ได้สะดวกสบายมากยิ่งขึ้น หาซื้อง่าย ราคาไม่แพง โดยสามารถดูราคา หรือสั่งซื้อได้ที่ร้านขายต้นไม้ออนไลน์ได้แล้ว โดยสามารถเก็บเงินปลายทางได้ สั่งซื้อง่าย จัดส่งรวดเร็ว จัดส่งต้นไม้ถึงบ้านเลยจ้า

ที่มา : หนังสือเผยแพร่; ป่าบุ่งป่าทาม ภาคอีสาน โดย มานพ ผู้พัฒน์, ปรีชา การะเกตุ, ขวัญใจ คำมงคล, ศรันย์ จิระกร กลุ่มงานพฤกษศาสตร์ป่าไม้ สำนักวิจัยการอนุรักษ์ป่าไม้และพันธุ์พืช กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช, 2561