Skip to main content

ต้นไม้: พาชีโพเดียม Pachypodium saundersii ชวนชมหนาม


★★★★★

วันนี้มีต้นไม้สะสมอีกชนิดหนึ่ง เป็นไม้อวบน้ำ ที่ชอบมากๆ อยากแนะนำให้ปลูกกัน เพราะมีโขดลำต้นอวบอ้วน ฟอร์มสวย ใบสวย ดอกสวย และดอกมีกลิ่นหอมอ่อนๆ หอมเฉพาะตัว กลิ่นหอมชื่นใจ

👉 ดูเพิ่มเติมที่ร้านค้า

พาชีโพเดียม ซอนเดอร์สิอาย Pachypodium saundersii

'ชวนชมหนาม' : พาชีโพเดียม ซอนเดอร์สิอาย (Pachypodium saundersii)

ไม้อวบน้ำชนิดนี้ เป็นพรรณไม้จากต่างประเทศ ยังไม่มีชื่อไทยที่เป็นชื่อทางการ มีบางคนเรียกกันว่าต้น "ชวนชมหนาม" เพราะมีลักษณะคล้ายต้นชวนชมที่มีหนาม

และจำได้ว่ายังเคยได้ยินว่าคนขายต้นไม้เรียกว่า ต้น "ชวนชื่น" (ผมชอบชื่อนี้นะ นึกถึงตลกคณะชวนชื่น แค่ได้ยินชื่อก็ยิ้ม เตรียมขำได้แล้ว ฮ่าๆ)

ชื่อวิทยาศาสตร์, ชื่อสามัญ ภาษาอังกฤษ

  • พรรณไม้ชนิดนี้ มีชื่อวิทยาศาสตร์ ว่า Pachypodium saundersii N.E.Br.
  • อยู่ในวงศ์ Apocynaceae
  • มีชื่อสามัญ ภาษาอังกฤษ ว่า Sanders's Pachypodium, Lundi Star (Star of Lundi), Runde Star, Kudu Lily (คงเพราะมีดอกคล้ายลิลลี่และเป็นอาหารของกวางคูดู), Impala Lily, Rathbonia
  • มีชื่อพ้อง (Synonyms) คือ Pachypodium lealii subsp. saundersii (N.E.Br.) G.D.Rowley

ชื่อสกุล Pachypodium มาจากการรวมกันของภาษากรีก "pachus" ที่แปลว่า "thick" (หนา หรือ อ้วน) กับคำว่า "podion" ที่แปลว่า "foot" (เท้า) แล้วเมื่อนำมารวมกันก็จะแปลได้ประมาณว่า "ต้นไม้ที่มีเท้าอ้วน" หรือหมายถึง "มีโคนลำต้นที่อ้วนหนา" ซึ่งในบ้านเรานิยมเรียกกันว่า "โขด" นั่นเอง

คำระบุชนิด 'saundersii' ตั้งชื่อเพื่อเป็นเกียรติแก่ Sir Charles James Renault Saunders (1857-1935), นักพฤกษศาสตร์ที่เก็บตัวอย่างแรกใน จังหวัดเนทัล ในอาฟริกาใต้ Natal province in South Africa เมื่อปลายศตวรรษที่ 19)

เนื่องจากพรรณไม้ชนิดนี้ เป็นพรรณไม้จากต่างประเทศ ยังไม่มีชื่อไทย ดังนั้นในบทความนี้ จึงขอเรียกทับศัพท์ตามชื่อวิทยาศาสตร์ Pachypodium saundersii ว่า "พาชีโพเดียม ซอนเดอร์สิอาย" (บางคนออกเสียงว่า พาคีโพเดียม หรือ แพคคีโพเดียม) หรือ ถ้าเรียกยาก จำยาก จะเรียกว่า "ชวนชมหนาม" ก็ได้

พาชีโพเดียม ซอนเดอร์สิอาย (Pachypodium saundersii)

ถิ่นกำเนิด การกระจายพันธุ์ และถิ่นที่อยู่อาศัย

ชวนชมหนาม 'พาชีโพเดียม ซอนเดอร์สิอาย' มีถิ่นกำเนิดในแถบแอฟริกาใต้ ตั้งแต่ทางตอนเหนือของ จังหวัดควาซูลู-เนทัล ในอาฟริกาใต้ (KwaZulu-Natal) ไปจนถึง เอสวาตีนี หรือ สวาซิแลนด์ (Swaziland) ทางตอนใต้ของ โมซัมบิก (Mozambique) และซิมบับเว (Zimbabwe)

ถิ่นอาศัยในธรรมชาติ มักจะขึ้นตามภูเขาหิน ซอกหิน รอยแยกของหิน ที่แสงแดดจัดจึงทนความแห้งแล้งได้ดี สำหรับในไทยถูกนำเข้ามาปลูกเป็นไม้ประดับ ปลูกในกระถางหรือสวนหิน

ลักษณะ 'พาชีโพเดียม ซอนเดอร์สิอาย'

ต้นชวนชมหนาม มีลักษณะเป็นไม้อวบน้ำทรงพุ่มเตี้ย ต้นใหญ่ ๆ ที่มีอายุมาก ๆ อาจสูงได้ถึง 2 เมตร โขดลำต้นอวบอ้วน ฐานกลม แตกกิ่งเล็กจากโขด เปลือกเรียบสีเทา มีหนามที่กิ่งก้าน หนามแหลมยาวเยียดตรง รูปทรงไม่แน่นอน กว้างมีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางได้ถึงประมาณ 1 ม.

ใบชวนชมหนาม ก้านใบยาว 1-3 มม. เรียงเป็นเกลียวบนกิ่งอ่อน หรือออกเป็นกระจุกที่ปลายกิ่ง รูปใบหอกกลับ , รูปใบไข่กลับ มักมีใบอยู่ที่บริเวณใกล้ปลายกิ่ง ใบสีเขียวเข้ม มีขนสั้นที่ขอบใบและใต้ใบ

ผิวหน้าใบเรียบเป็นมันเงา ยิ่งถ้าใบได้รับแสงแดดโดยตรงกลางแจ้ง แสงแดดจัด จะยิ่งเห็นได้ชัดเจนว่า ผิวใบจะเคลือบเป็นมันเงาวาววับ สวยงามมาก เหมือนโดนพ่นสเปรย์เคลือบเงาเลยครับ

พาชีโพเดียม ซอนเดอร์สิอาย Pachypodium saundersii
ภาพ : Pachypodium saundersii by Ori Fragman-Sapir

ดอกชวนชมหนาม ออกดอกเป็นช่อที่ปลายกิ่ง ดอกบานครั้งละ 3-5 ดอกต่อช่อ จึงทยอยบานได้หลายวัน ดอกมี 5 กลีบ ลักษณะคล้ายดอกลั่นทมผสมกับดอกชวนชม กลีบดอกแข็งหนากว่ากลีบดอกชวนชม ดอกสีขาวอมชมพูระเรื่อ หรือ ดอกสีขาวแต้มชมพู-สีม่วง บางต้นอาจมีดอกสีขาวอมชมพูเข้มบ้าง อ่อนบ้าง, ดอกสีขาวอมม่วงบ้าง หรือ ดอกสีขาวล้วน

ดอกมีกลิ่นหอมอ่อนๆ แต่จะส่งกลิ่นหอมแรงขึ้นในช่วงฟ้าสาง ใกล้รุ่งเช้า หรือ ใกล้ค่ำ ตลอดคืน ไปจนถึงเช้าตรู่ แต่เมื่อเริ่มเจอแสงแดด กลิ่นหอมจะจางหายไป (ถ้าดมกลิ่นดอกบาน ตอนกลางวัน จึงอาจไม่ได้กลิ่น)

ถ้าปลูกในโรงเรือน ต้นพาชีโพเดียม ซอนเดอร์สิอาย สามารถทยอยออกดอกได้เป็นช่วงๆ เกือบตลอดปี อาจมีช่วงพักตัวบ้างในหน้าหนาว แต่จะออกดอกดกมากในช่วงฤดูฝน

ผล/ฝักชวนชมหนาม ผล/ฝัก จะแยกเป็นแฉกออกฝักเป็นคู่ ฝักทรงกระบอก คล้ายฝักชวนชม เมื่อฝักแก่จะแห้งแล้วแตกออก

เมล็ดชวนชมหนาม ภายในมีเมล็ดแบนๆ รูปไข่ ยาว 6-9 มม. คล้ายเมล็ดแตงโมแห้ง ที่ปลายเมล็ดมีขนฟูๆสีขาว ช่วยให้สามารถปลิวลอยไปได้ไกล เช่นเดียวกับเมล็ดชวนชม

พาชีโพเดียม ซอนเดอร์สิอาย Pachypodium saundersii

ประโยชน์

ต้นชวนชมหนาม 'พาชีโพเดียม ซอนเดอร์สิอาย' มีฟอร์มรูปทรงสวยงาม นิยมปลูกเป็นไม้ประดับ โชว์โขดอวบอ้วน เติบโตช้าๆ จึงเหมาะสำหรับปลูกในกระถางได้ดี บางคนนิยมปลูกเป็นบอนไซ หรือปลูกลงดินในสวนหิน ดอกสีหวาน สวยงาม และดอกมีกลิ่นหอมอ่อน ๆ

เสน่ห์ของต้นชวนชมหนาม 'พาชีโพเดียม ซอนเดอร์สิอาย' อยู่ที่โคนลำต้นที่อวบอ้วน และกิ่งที่มีหนามยาวและแข็ง หนามแหลมคมมาก แต่สำหรับผู้ปลูกที่มีเด็กเล็ก หากต้องการป้องกันอันตรายจากหนามแหลม ก็สามารถตัดปลายหนามแหลมออกได้

วิธีปลูก ดูแล และการขยายพันธุ์

วิธีปลูก ต้นชวนชมหนาม 'พาชีโพเดียม ซอนเดอร์สิอาย' ชอบแสงแดดจัด กลางแจ้ง ได้รับแสงแดดตลอดวัน ดินปลูก หรือ วัสดุปลูกต้องระบายน้ำได้ดี แห้งเร็ว ไม่ชอบดินแฉะชื้นนาน อาจทำให้รากเน่าได้

พาชีโพเดียม ซอนเดอร์สิอาย Pachypodium saundersii
ภาพ : Pachypodium saundersii by Reine

การดูแล ต้นชวนชมหนาม 'พาชีโพเดียม ซอนเดอร์สิอาย' ดูแลง่าย เหมือนต้นชวนชม ไม้อวบน้ำ หรือ กระบองเพชรทั่วไป ไม่ค่อยมีโรคและแมลงรบกวน อาจมีเพลี้ยแป้งรบกวนบ้าง แต่ยังไม่เคยพบว่ามีแมลงหรือหนอนมากัดกินใบ

การขยายพันธุ์ต้นชวนชมหนาม 'พาชีโพเดียม ซอนเดอร์สิอาย' ขยายพันธุ์โดยวิธีการเพาะเมล็ด และปักชำกิ่ง

อ้างอิง