Skip to main content

ต้นไม้: มะดัน (หมากกะดัน) ลักษณะ ประโยชน์ ใช้แทนมะนาว


★★★★★

ต้นไม้: มะดัน (หมากกะดัน) ลักษณะ ประโยชน์ อาหาร สมุนไพร Garcinia schomburgkiana

มะดัน, หมากกะดัน (Madan)

ชื่อวิทยาศาสตร์ (ชื่อพฤกษศาสตร์)

มะดัน (หมากกะดัน) ชื่อวิทยาศาสตร์ ว่า Garcinia schomburgkiana Pierre จัดเป็นพืชในสกุล Garcinia อยู่ในวงศ์มังคุด (Clusiaceae) ซึ่งพันธุ์พืชนี้ ทางเราจัดไว้ในกลุ่มไม้ผล

ชื่อไทย

ชื่อที่เป็นทางการ หรือ ชื่อราชการของพืชชนิดนี้ มีชื่อไทยว่า มะดัน (อ้างอิงจากข้อมูลชื่อพรรณไม้แห่งประเทศไทย; เต็ม สมิตินันท์ ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2557)

ต้นมะดัน มีชื่อสามัญ (ภาษาอังกฤษ) ว่า Madan และยังมีชื่ออื่น ๆ ที่เป็นชื่อพื้นเมือง หรือชื่อท้องถิ่น ว่า มะดัน (ภาคกลาง, อ.ชุมพวง นครราชสีมา), กะดัน หมากกะดัน หมากดัน (อีสาน), ส้มพอดี (อ.เมือง สกลนคร), สะนัน (เขมร-อ.ท่าตูม สุรินทร์), กัลสดัน คัลคิล (ส่วย-อ.ท่าตูม สุรินทร์)

นิเวศวิทยา

ต้นมะดัน (หมากกะดัน) ในประเทศไทยพบชอบขึ้นตามริมน้ำ หรือป่าบุ่งป่าทาม มักพบตามชายป่าหรือที่ร่มรำไร ที่ความสูงจากระดับน้ำทะเลไม่เกิน 200 ม.

การกระจายพันธุ์

การกระจายพันธุ์ของมะดัน (หมากกะดัน) ในไทยนิยมปลูกไว้ตามสวนผลไม้ แต่ในธรรมชาติค่อนข้างหายาก พบในเขตที่ราบลุ่มภาคกลาง ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (ยกเว้นลุ่มน้ำโมงยังไม่พบ) ภาคตะวันออก และภาคใต้ ต่างประเทศพบในกัมพูชา และเวียดนามตอนใต้

มะดัน (หมากกะดัน) ออกดอกเดือนไหน

ต้นมะดัน (หมากกะดัน) ออกดอกช่วงเดือนกุมภาพันธ์ - กันยายน ผลแก่พฤษภาคม - พฤศจิกายน

ต้นไม้: มะดัน (หมากกะดัน) ลักษณะ ประโยชน์ อาหาร สมุนไพร Garcinia schomburgkiana

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ของมะดัน (หมากกะดัน)

  • ลักษณะวิสัย: ไม้พุ่ม สูง 3-10 ม.
  • ลำต้น: เปลือกสีน้ำตาลเข้ม ต้นอายุน้อยเปลือกเรียบ ต้นแก่เปลือกแตกสะเก็ดหนาคล้ายเกล็ดจระเข้ เมื่อเป็นแผลจะมีน้ำยางสีเหลืองขุ่น ทั้งต้นเกลี้ยงไม่มีขน
  • ใบ: ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปขอบขนานแกมรี ยาว 5-12 ซม. ปลายและโคนใบแหลม-มน เนื้อใบหนา ผิวมันเงา ใบอ่อนมีรสเปรี้ยว เส้นแขนงใบข้างละ 10-15 เส้น เห็นไม่ชัดเจน ก้านใบยาว 0.7-1.5 ซม.
  • ดอก: ดอกแยกเพศแต่อยู่ในต้นเดียวกัน ดอกออกเป็นกระจุก 1-3 ดอก/กระจุก ตามซอกใบ กลีบเลี้ยงและกลีบดอกอย่างละ 4 กลีบ กลีบดอกสีส้มอมชมพู โคนกลีบสีเข้มกว่า ดอกบาน กว้าง 1-1.5 ซม. ก้านดอกยาว.2-5 มม.
  • ผล: ผลรูปรีหรือโค้ง กว้าง 3-4.5 ซม. ยาว 4-10 ซม. ปลายผลกลม-แหลม ผลอ่อนสีเขียว เมื่อสุกเปลี่ยนเป็นสีเขียวอมเหลือง ผิวมันใส
  • เมล็ด: มี 6-8 เมล็ด แต่เป็นเมล็ดที่สมบูรณ์เพียง 1-3 เมล็ด รูปรียาวและแบน สีดำ

ประโยชน์

การใช้ประโยชน์ของมะดัน (หมากกะดัน) สามารถนำมาเป็นอาหาร โดยใช้ยอดอ่อนและใบอ่อน รสเปรี้ยวจัด กินเป็นผักสดหรือย่างไฟก่อน แล้วจิ้มน้ำพริกหรือกินแกล้มลาบก้อย, ใบอ่อนหรือผลดิบ-สุก รสเปรี้ยวจัดใช้แทนมะนาว ใส่ในต้มปลา/หมู/เนื้อ, ผลใช้ตำน้ำพริก ตำส้ม หรือจิ้มเกลือกินเล่น หรือทำผลไม้ดอง/แช่อิ่ม

สรรพคุณทางสมุนไพร

ใบมะดัน (ระยะเพสลาด) ช่วยฟอกเลือดในสตรี และใช้ในตำรับ ยาฟอกเลือด ช่วยฟอกเลือด

ประโยชน์ด้านอื่นของต้นมะดัน

มีเนื้อไม้ที่ไม่คงทน เพราะมอดชอบกิน จึงมักใช้ทำเป็นเชื้อเพลิง ไม้ใช้ทำฟืนหรือเผาถ่านได้ไฟแรง

*ดูเพิ่มเติม: พันธุ์ไม้ต้นมะดัน พันธุ์ต่าง ๆ ...

อ้างอิง: มานพ ผู้พัฒน์, ปรีชา การะเกตุ, ขวัญใจ คำมงคล และศรัณย์ จิระกร. 2561. ป่าบุ่งป่าทาม ภาคอีสาน. สำนักงานหอพรรณไม้, กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช, กรุงเทพฯ.